Gratis af te halen of oplichting? Zo herken je nepadvertenties en valse ophaalverzoeken

Er is alleen één dingetje: of je eerst via een linkje een cent wilt overmaken, „om je adres te bevestigen”. Wie dan klikt, geeft oplichters soms de sleutel van zijn bankrekening.

Waarom gratis spullen oplichters aantrekken

Op een weggeefsite gaat het snel. Aanbieders willen hun spullen kwijt en reageren op het eerste het beste bericht, ophalers willen er als eerste bij zijn. Die haast is precies waar oplichters op rekenen. Volgens de Rijksoverheid krijgen elk jaar 2 op de 3 Nederlanders een nep-sms, misleidend appje of valse e-mail. Een vriendelijk ophaalverzoek valt in dat rijtje nauwelijks op.

Wie wil zien hoe breed het speelveld van online fraude is, kan terecht bij de artikelen van Luc Goossens, eindredacteur van Oplichting.com. Hij schrijft daar onder meer over de grootste vormen van online oplichting in Nederland en over nieuwe trucs, zoals fraude door nepinstallateurs. Het patroon is steeds hetzelfde: vertrouwen winnen, tijdsdruk opbouwen en dan om geld of gegevens vragen.

Het valse ophaalverzoek: zo werkt het

Bij een vals ophaalverzoek ben jij als aanbieder het doelwit. De zogenaamde ophaler is enthousiast, stelt weinig vragen over het product en wil vooral snel iets regelen. Daarna volgt een verzoek dat niets met ophalen te maken heeft. Denk aan een betaalverzoek van een paar cent „ter controle”, een link naar een koeriersdienst die het spul zou komen halen of de vraag om een code die je per sms ontvangt.

Achter zo'n link zit vaak een nagemaakte bankpagina. Vul je daar je gegevens in, dan kunnen criminelen meekijken of zelf geld overmaken. Een sms-code doorsturen is net zo riskant: daarmee kan iemand je WhatsApp of een ander account overnemen. Een echte ophaler hoeft nooit iets van je te ontvangen behalve een adres en een tijdstip.

Nepadvertenties: als gratis toch geld kost

Andersom komt ook voor. Dan staat er een advertentie online voor iets dat opvallend aantrekkelijk is, zoals een bijna nieuwe wasmachine, een dure bank of een jong huisdier. De aanbieder woont net te ver weg om even langs te gaan en stelt voor het te laten bezorgen. Alleen de verzendkosten of een kleine aanbetaling moeten eerst worden betaald.

Na die betaling blijft het stil, of komt er een nieuw verzoek: voor een verzekering, een kooi of „douanekosten”. Een eenvoudige controle helpt al veel. Zoek de foto's op met een omgekeerde afbeeldingszoekopdracht. Duiken dezelfde beelden op bij advertenties in andere steden of op buitenlandse sites, dan weet je genoeg. En vraag altijd of je het spul eerst mag komen bekijken.

Houd het contact zo lang mogelijk op de site

Oplichters willen het gesprek graag zo snel mogelijk naar WhatsApp of een ander kanaal verplaatsen. Daar ontbreekt elk toezicht en kunnen ze makkelijker links en betaalverzoeken sturen. Wees daarom zuinig met je telefoonnummer en houd het eerste contact via de berichten op de site.

Gratisaftehalen.nl keurt advertenties met een telefoonnummer daarom ook af, zo staat in de veelgestelde vragen. Daar lees je ook dat ruilen of een tegenprestatie vragen niet is toegestaan. Wie bij een gratis advertentie toch om geld vraagt, houdt zich dus niet aan de spelregels van de site. Dat is op zichzelf al een reden om af te haken.

Vijf vragen voor je reageert

Twijfel je over een bericht of advertentie, loop dan deze vragen na:
• Moet ik iets betalen, ook al is het maar een paar cent?
• Word ik naar een link, een app of een ander kanaal gestuurd?
• Vraagt iemand om een code, een kopie van mijn identiteitsbewijs of bankgegevens?
• Wordt er druk gezet, bijvoorbeeld omdat er „nog vijf anderen” wachten?
• Kan ik het product zien of ophalen voordat er iets gebeurt?


Is het antwoord op een van de eerste vier vragen ja, of op de laatste nee, stop dan. Het is geen schande om een gesprek af te breken. Een eerlijke ophaler of aanbieder snapt dat je voorzichtig bent.

Toch in de val gelopen?

Heb je op een verdachte link geklikt of gegevens ingevuld, bel dan meteen je bank. Die kan je rekening blokkeren en verdachte betalingen proberen tegen te houden. Wijzig daarna de wachtwoorden van je mail en andere belangrijke accounts en zet tweestapsverificatie aan. Bewaar screenshots van de advertentie en van de berichten.

Heb je geld verloren, doe dan aangifte bij de politie en meld de advertentie bij de site waar je die zag. Belt er later iemand die zegt van de bank of de politie te zijn en je wil helpen? Wees extra alert, want dat kunnen dezelfde oplichters zijn. Een agent van het Team Cybercrime raadt in een blog van het ministerie van Justitie en Veiligheid aan om zo'n beller te controleren via 0900-8844.

Praat erover

Online criminaliteit, zoals phishing, overkomt elk jaar zo'n 1 op de 6 mensen in Nederland. Toch zwijgen veel slachtoffers uit schaamte. Dat is jammer, want oplichters gebruiken steeds dezelfde trucs. Hoe meer mensen die kennen, hoe minder ze opleveren.

Vertel het dus aan buren, familie of de buurtapp als je een verdacht bericht krijgt. Vooral oudere familieleden die net hun eerste spullen online weggeven, hebben baat bij een seintje. Een kort berichtje in de familie-app kan iemand een hoop ellende besparen.